Ο ευρωπαϊκός μερλούκιος φτάνει σε σεξουαλική ωριμότητα σε μικρότερο μέγεθος από ό,τι πριν από δεκαετίες και η κύρια αιτία υποδηλώνει άμεσα την υπερθέρμανση των ωκεανών. Αυτή η βιολογική αλλαγή, η οποία μπορεί να φαίνεται ανεπαίσθητη, έχει βαθιές επιπτώσεις στην ευρωπαϊκή αλιεία και ιδιαίτερα σε χώρες όπως η Ισπανία, όπου ο μερλούκιος είναι ένα από τα πιο εμβληματικά είδη που πωλούνται στις ψαραγορές.
Ένα μεγάλο σύνολο ερευνών με επικεφαλής το Ισπανικό Ινστιτούτο Ωκεανογραφίας (IEO, CSIC) , σε συνεργασία με το Ινστιτούτο Θαλάσσιων Επιστημών της Ανδαλουσίας (ICMAN-CSIC), έχει ποσοτικοποιήσει ένα φαινόμενο που ο τομέας υποψιαζόταν εδώ και καιρό: καθώς αυξάνεται η θερμοκρασία του νερού, το μέγεθος στο οποίο αρχίζει να αναπαράγεται ο μερλούκιος μειώνεται , τροποποιώντας τη δομή των πληθυσμών και επιβάλλοντας μια επανεξέταση της διαχείρισης της αλιείας.
Μέγεθος ωρίμανσης, βασικό στοιχείο για τη βιωσιμότητα
Η παράμετρος στην οποία εστιάζει αυτή η μελέτη είναι το λεγόμενο μέγεθος κατά την σεξουαλική ωριμότητα , δηλαδή το ελάχιστο μέγεθος στο οποίο τα δείγματα είναι ικανά να αναπαραχθούν. Αντί να αποτελεί απλώς ένα ακαδημαϊκό στοιχείο, αποτελεί έναν βασικό δείκτη για την κατανόηση της δυναμικής των πληθυσμών και της ικανότητάς τους για ανανέωση , κάτι απαραίτητο όταν ασχολούμαστε με ένα είδος που αποτελεί αντικείμενο τόσο έντονης εκμετάλλευσης όσο ο ευρωπαϊκός μπακαλιάρος ( Merluccius merluccius ).
Σύμφωνα με το IEO, η επιστημονική ομάδα χρησιμοποίησε ιστορικά δεδομένα σχεδόν ενός αιώνα , συνδυάζοντας βιολογικές πληροφορίες για το είδος με δεδομένα θερμοκρασίας νερού από διαφορετικές περιοχές του Ατλαντικού και της Μεσογείου. Η στατιστική ανάλυση αυτού του τεράστιου αρχείου αποκαλύπτει μια πολύ σαφή σχέση: όταν το νερό είναι θερμότερο, τα άτομα φτάνουν στην ενηλικίωση σε μικρότερο μέγεθος.
Αυτή η αντίστροφη συσχέτιση μεταξύ θερμοκρασίας και μεγέθους κατά την ωρίμανση δεν είναι μόνο ορατή αλλά και στατιστικά σημαντική , ενισχύοντας την ιδέα ότι η θέρμανση των ωκεανών λειτουργεί ως κινητήρια δύναμη αλλαγής στη βιολογία του είδους. Για τη διαχείριση της αλιείας, αυτό υποδηλώνει ότι οι παραδοσιακές παράμετροι ενδέχεται να καταστούν παρωχημένες εάν δεν ενσωματώσουν την επίδραση του κλίματος.
Οι συγγραφείς τονίζουν επίσης ότι το μέγεθος κατά την ωρίμανση σχετίζεται άμεσα με την αναπαραγωγική ικανότητα των λεγόμενων αποθεμάτων (των διαφορετικών εκμεταλλευόμενων πληθυσμών), επομένως οποιαδήποτε μείωση αυτού του μεγέθους μπορεί να επηρεάσει τη διαθέσιμη αναπαραγωγική βιομάζα και, τελικά, τα μελλοντικά αλιεύματα.
Ένα πολύ έντονο βιογεωγραφικό μοτίβο: από τον Βόρειο Ατλαντικό έως τη Μεσόγειο
Ένα από τα πιο εντυπωσιακά αποτελέσματα της μελέτης είναι το γεωγραφικό μοτίβο που δείχνει το μέγεθος κατά την ωρίμανση σε ολόκληρη την περιοχή εξάπλωσης του ευρωπαϊκού μπακαλιάρου. Οι διαφορές μεταξύ ψυχρών, εύκρατων και θερμών ζωνών είναι πολύ σαφείς και βοηθούν στην απεικόνιση της επίδρασης της θερμοκρασίας σε αυτό το βενθικό είδος.
Στον Βόρειο Ατλαντικό, όπου κυριαρχούν τα κρύα νερά , ο μερλούκιος φτάνει σε σεξουαλική ωριμότητα με μέσο μέγεθος περίπου 53,4 εκατοστά . Καθώς κάποιος κινείται νότια προς νοτιότερα γεωγραφικά πλάτη, αυτά τα στοιχεία αλλάζουν σημαντικά. Στον Νότιο Ατλαντικό, με τα εύκρατα νερά του , το μέγεθος κατά την ωρίμανση μειώνεται σε περίπου 40,1 εκατοστά , μια σημαντική διαφορά σε σύγκριση με τις βόρειες ζώνες.
Η κατάσταση είναι ακόμη πιο ακραία στη Μεσόγειο Θάλασσα, η οποία χαρακτηρίζεται από υψηλότερες θερμοκρασίες , όπου τα δεδομένα δείχνουν ότι ο ευρωπαϊκός μερλούκιος αρχίζει να αναπαράγεται σε μήκος μόλις 30,9 εκατοστά . Αυτή η κλίση από βορρά προς νότο καταδεικνύει σαφώς πώς ο ίδιος αλιευτικός πόρος μπορεί να συμπεριφέρεται πολύ διαφορετικά ανάλογα με το θερμικό πλαίσιο κάθε περιοχής.
Για αλιευτικές περιοχές όπως οι ακτές του Ατλαντικού της Ιβηρικής Χερσονήσου ή η δυτική Μεσόγειος, όπου ο μερλούκιος έχει υψηλή εμπορική αξία, τα αποτελέσματα αυτά βοηθούν στην εξήγηση των παρατηρούμενων διαφορών στα μεγέθη ανά περιοχή και παρέχουν μια επιστημονική βάση για την προσαρμογή της διαχείρισης στην τοπική βιολογική πραγματικότητα.
Εκτός από το χωρικό στοιχείο, η έρευνα ανιχνεύει χρονικές αλλαγές που συνάδουν με τη γενικευμένη αύξηση της θερμοκρασίας της θάλασσας κατά τη διάρκεια του 20ού και 21ου αιώνα , υποστηρίζοντας την ιδέα ότι η τάση προς μικρότερα μεγέθη κατά την ωρίμανση έχει ενταθεί με την πρόοδο της υπερθέρμανσης του πλανήτη.
Σεξουαλικός διμορφισμός: τα αρσενικά και τα θηλυκά δεν ωριμάζουν με τον ίδιο ρυθμό
Η μελέτη όχι μόνο εξετάζει τις διαφορές μεταξύ των περιοχών, αλλά εμβαθύνει επίσης στο πώς τα αρσενικά και τα θηλυκά εμφανίζουν διαφορετικά μεγέθη στην ενηλικίωση . Αυτό το φαινόμενο, γνωστό ως σεξουαλικός διμορφισμός, επιβεβαιώνεται σταθερά στις αναλυμένες βάσεις δεδομένων.
Οι ερευνητές έχουν διαπιστώσει ότι τα αρσενικά φτάνουν στην ωριμότητα σε μικρότερα μεγέθη από τα θηλυκά . Αυτή η λεπτομέρεια, η οποία μπορεί να περάσει απαρατήρητη εκτός των επιστημονικών κύκλων, έχει μεγάλη σημασία για την αξιολόγηση του αναπαραγωγικού δυναμικού κάθε πληθυσμού , καθώς η συμβολή κάθε φύλου στη στρατολόγηση μπορεί να επηρεαστεί από αυτές τις διαφορές μεγέθους.
Όταν ο σεξουαλικός διμορφισμός συνδυάζεται με τη γενική μείωση του μεγέθους κατά την ωρίμανση που σχετίζεται με την αύξηση της θερμοκρασίας, η εικόνα γίνεται πιο περίπλοκη: τα θηλυκά, τα οποία συνήθως συνεισφέρουν σε μεγαλύτερο απόθεμα αυγών , θα μπορούσαν να επηρεαστούν ιδιαίτερα εάν η μείωση του μεγέθους επηρεάσει την αναπαραγωγική τους ικανότητα. Αυτό απαιτεί τα μοντέλα διαχείρισης της αλιείας να λαμβάνουν υπόψη όχι μόνο το μέσο μέγεθος αλλά και τις διαφορές μεταξύ των φύλων.
Οι επιστήμονες τονίζουν ότι η ενσωμάτωση αυτού του επιπέδου βιολογικής λεπτομέρειας είναι θεμελιώδης για τον σχεδιασμό στρατηγικών εκμετάλλευσης που δεν θέτουν σε κίνδυνο την αναπλήρωση του πληθυσμού , ειδικά σε ένα πλαίσιο επιταχυνόμενων περιβαλλοντικών αλλαγών όπως η τρέχουσα.
Προβλέψεις για το κλίμα: ολοένα και μικρότερος μερλούκιος
Εκτός από την ανάλυση ιστορικών δεδομένων, η μελέτη ενσωματώνει προσομοιώσεις υπό διαφορετικά σενάρια κλιματικής αλλαγής για να εκτιμήσει πώς μπορεί να εξελιχθεί το μέγεθος του ώριμου μπακαλιάρου στην Ευρώπη τις επόμενες δεκαετίες. Τα συμπεράσματα δεν είναι ακριβώς καθησυχαστικά.
Σύμφωνα με προβλέψεις, στις περισσότερες περιοχές κατανομής του είδους, το μέγεθος κατά την ενηλικίωση θα μπορούσε να μειωθεί κατά 4 έως 9 εκατοστά μέχρι το τέλος του αιώνα . Οι πιο έντονες μειώσεις αναμένονται στις περιοχές του Ατλαντικού , όπου η θέρμανση των ωκεανών και άλλοι περιβαλλοντικοί παράγοντες θα μπορούσαν να αλληλεπιδράσουν ιδιαίτερα έντονα.
Αυτή η περαιτέρω μείωση θα προστεθεί στη μείωση που έχει ήδη παρατηρηθεί τις τελευταίες δεκαετίες, πράγμα που σημαίνει ότι οι μελλοντικές γενιές μερλούκιου θα μπορούσαν να αρχίσουν να αναπαράγονται σε σημαντικά μικρότερα μεγέθη από αυτά που καταγράφηκαν στις αρχές του 20ού αιώνα . Όσον αφορά τη διαχείριση, αυτό το σενάριο απαιτεί την περιοδική αναθεώρηση παραμέτρων όπως τα ελάχιστα μεγέθη αλιευμάτων και οι συστάσεις σχετικά με τη θνησιμότητα λόγω αλιείας.
Για τον τομέα σε χώρες όπως η Ισπανία, όπου ο μερλούκιος είναι ένας από τους πυλώνες της κατανάλωσης ψαριών, αυτό θα μπορούσε να μεταφραστεί σε προσαρμογές ποσοστώσεων, αλλαγές στις αλιευτικές στρατηγικές και πιθανές οικονομικές επιπτώσεις , ιδίως σε στόλους που εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από αυτό το είδος τόσο στον Ατλαντικό όσο και στη Μεσόγειο.
Ο David José Nachón , ερευνητής στο Ωκεανογραφικό Κέντρο Vigo του IEO και επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης, τονίζει ότι αυτή η προβλεπόμενη μείωση του μεγέθους « υπογραμμίζει την επείγουσα ανάγκη εφαρμογής προσαρμοστικών στρατηγικών διαχείρισης της αλιείας » που ενσωματώνουν την επίδραση της θέρμανσης των ωκεανών στους θαλάσσιους πόρους. Δεν πρόκειται μόνο για την προσαρμογή της αλιευτικής πίεσης, αλλά και για την ενσωμάτωση του κλίματος ως δομικής μεταβλητής στα μοντέλα αξιολόγησης.
Επιπτώσεις για την ισπανική και ευρωπαϊκή αλιεία
Τα ευρήματα της μελέτης έρχονται σε μια εποχή που η ευρωπαϊκή αλιευτική πολιτική βρίσκεται ήδη υπό έντονη πίεση για να συμβιβάσει τη βιωσιμότητα, την κερδοφορία και την επισιτιστική ασφάλεια. Ο μερλούκιος είναι ένα από τα πιο σημαντικά είδη-στόχος για τους στόλους της Ισπανίας, της Γαλλίας, της Πορτογαλίας και της Ιταλίας, επομένως οποιαδήποτε αλλαγή στη βιολογία του έχει άμεσο αντίκτυπο στην οικονομία του τομέα.
Σε περιοχές όπως η Γαλικία και οι ακτές της Κανταβρίας , όπου ο μερλούκιος παίζει βασικό ρόλο τόσο στην αλιεία όσο και στην επεξεργασία, η μείωση του μεγέθους κατά την ωρίμανση και οι πιθανές αλλαγές στη δομή μεγέθους των πληθυσμών των ψαριών ενδέχεται να απαιτήσουν επανεκτίμηση των απαγορεύσεων αλιείας, των ελάχιστων εμπορικών μεγεθών και των τεχνικών μέτρων . Επιστημονικές έρευνες εντοπίζουν ήδη αλλαγές στη σύνθεση μεγέθους των εκφορτώσεων σε διάφορες περιοχές.
Οι ερευνητές προειδοποιούν ότι το φαινόμενο που παρατηρείται στον ευρωπαϊκό μερλούκιο μπορεί να μην είναι μεμονωμένη περίπτωση. Άλλα βενθικά είδη —δηλαδή, αυτά που ζουν κοντά στον βυθό και υποστηρίζουν επίσης σημαντικούς τύπους αλιείας στην Ευρώπη— θα μπορούσαν να βιώσουν παρόμοιες μειώσεις στο μέγεθος των ώριμων ζώων τους, εάν η θέρμανση του νερού συνεχιστεί με τον τρέχοντα ρυθμό.
Αυτή η προοπτική διευρύνει το πρόβλημα από ένα μόνο είδος σε ολόκληρα σύνολα αλιευτικών πόρων , θέτοντας σημαντικές προκλήσεις για τον μεσοπρόθεσμο και μακροπρόθεσμο σχεδιασμό της αλιευτικής δραστηριότητας. Η πιθανή μείωση του αναπαραγωγικού μεγέθους σε πολλά είδη θα μπορούσε να επηρεάσει την παραγωγικότητα των αλιευτικών πεδίων και την ικανότητα αποκατάστασης των πληθυσμών.
Σε αυτό το πλαίσιο, οι συγγραφείς επιμένουν ότι οι αλιευτικές πολιτικές πρέπει να ενσωματώνουν ρητά τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στα θαλάσσια οικοσυστήματα , προσαρμόζοντας τόσο τις επιστημονικές συστάσεις όσο και τις αποφάσεις διαχείρισης που μεταφέρονται στους κοινοτικούς κανονισμούς.
Επιστήμη, μοντέλα και έργα που εξετάζουν το κλίμα
Το έργο έχει αναπτυχθεί στο πλαίσιο της ομάδας Μεθόδων Οικολογίας και Αξιολόγησης Ζωντανών Θαλάσσιων Πόρων (METMAR) του IEO, η οποία επικεντρώνει το έργο της στη βελτίωση των επιστημονικών εργαλείων που χρησιμοποιούνται για την αξιολόγηση της κατάστασης των πόρων και των αντιδράσεών τους σε διαφορετικούς παράγοντες πίεσης, συμπεριλαμβανομένου του κλίματος.
Για τη διεξαγωγή αυτής της ανάλυσης, η ομάδα ενσωμάτωσε ιστορικές σειρές δεδομένων από το 1925 έως το 2021 με ωκεανογραφικές και βιολογικές πληροφορίες από ένα ευρύ γεωγραφικό εύρος. Με βάση αυτά τα δεδομένα, εφάρμοσαν στατιστικά και προβολικά μοντέλα για να ποσοτικοποιήσουν τη σχέση μεταξύ της θερμοκρασίας του νερού και του μεγέθους κατά την ωρίμανση , καθώς και για να προσομοιώσουν διάφορα μελλοντικά σενάρια θέρμανσης.
Η μελέτη αποτελεί μέρος έργων όπως το Math4Fish και το FishClim , πρωτοβουλίες που συνδυάζουν μαθηματικά εργαλεία, δεδομένα πεδίου και οικολογική γνώση για να προβλέψουν πώς οι θαλάσσιοι πόροι θα ανταποκριθούν στην κλιματική αλλαγή . Αυτά τα έργα χρηματοδοτούνται από το Ισπανικό Υπουργείο Γεωργίας, Αλιείας και Τροφίμων και την Ευρωπαϊκή Ένωση μέσω κονδυλίων όπως το NextGenerationEU, αντανακλώντας την πολιτική προτεραιότητα της σύνδεσης της επιστήμης και της διαχείρισης.
Το Ισπανικό Ινστιτούτο Ωκεανογραφίας , ένας κορυφαίος επιστημονικός οργανισμός στον θαλάσσιο τομέα, συνεισφέρει σε αυτό το είδος εργασίας το δίκτυο των ωκεανογραφικών κέντρων του —συμπεριλαμβανομένων των κεντρικών γραφείων στο Βίγκο, κλειδί για αυτή τη μελέτη, ή των κεντρικών γραφείων στο Χιχόν— και την εμπειρία του σε μακροπρόθεσμα προγράμματα παρακολούθησης , τα οποία είναι θεμελιώδη για την ανίχνευση τάσεων που γίνονται ορατές μόνο όταν αναλύονται πληροφορίες δεκαετιών.
Οι συγγραφείς της μελέτης επισημαίνουν ότι, πέρα από τα συγκεκριμένα στοιχεία, το βασικό ζήτημα είναι η ανάγκη να ληφθεί υπόψη η υπερθέρμανση του πλανήτη ως παράγοντας που επαναπροσδιορίζει το μέγεθος, την κατανομή και την αφθονία πολλών εμπορικά σημαντικών θαλάσσιων ειδών . Ο περιορισμός αυτής της υπερθέρμανσης παραμένει, κατά την άποψή τους, το πιο κρίσιμο στοιχείο για την πρόληψη αλλαγών που είναι δύσκολο να αντιστραφούν.
Όλα δείχνουν ότι ο ευρωπαϊκός μπακαλιάρος, σύμβολο του τραπεζιού και της αλιευτικής οικονομίας στην Ισπανία και σε άλλες χώρες της ηπείρου, προσαρμόζει τη βιολογία του σε έναν ολοένα και θερμότερο ωκεανό, μειώνοντας το μέγεθος στο οποίο φτάνει στην ενηλικίωση. Μια σιωπηλή προσαρμογή που αναγκάζει την επιστήμη και τη διαχείριση να κινηθούν γρήγορα, προκειμένου να διασφαλιστεί ότι το είδος και οι αλιευτικές δραστηριότητες που το περιβάλλουν θα παραμείνουν βιώσιμες τις επόμενες δεκαετίες.