Η αποστολή Artemis II της NASA δεν στοχεύει μόνο στην επιστροφή των ανθρώπων σε σεληνιακή τροχιά, αλλά και στη δοκιμή του τρόπου με τον οποίο οργανώνονται οι πιο καθημερινές πτυχές της ζωής στο διάστημα. Μεταξύ αυτών, ένα από τα πιο ευαίσθητα είναι κάτι τόσο φαινομενικά απλό όσο το τι θα φάνε οι αστροναύτες κατά τη διάρκεια του δεκαήμερου ταξιδιού τους, σχεδόν 400.000 χιλιομέτρων από τη Γη.
Πάνω στην κάψουλα Orion , δεν θα υπάρχει περιθώριο για αυτοσχεδιασμό: δεν υπάρχει επιλογή ανεφοδιασμού ή παραλαβής φρέσκων τροφίμων μόλις ξεκινήσει το ταξίδι. Όλα τα τρόφιμα πρέπει να παρασκευάζονται από την καθέλκυση, να είναι ασφαλή καθ' όλη τη διάρκεια του ταξιδιού και επίσης να συμβάλλουν στη διατήρηση της σωματικής υγείας και του ηθικού του πληρώματος σε ένα απομονωμένο περιβάλλον μικροβαρύτητας.
Ένα 10ήμερο ταξίδι χωρίς ψυγείο ή ανεφοδιασμό
Το Artemis II θα είναι η πρώτη επανδρωμένη αποστολή του προγράμματος Artemis και θα χρησιμεύσει ως μια σημαντική πρόβα τζενεράλε για την τελική επιστροφή στην επιφάνεια της Σελήνης. Για περίπου δέκα ημέρες, τέσσερις αστροναύτες θα βρίσκονται σε τροχιά γύρω από τη Σελήνη σε ένα συμπαγές, αυτόνομο όχημα όπου κάθε γραμμάριο μάζας και κάθε εκατοστό όγκου μετράει.
Σε αντίθεση με τον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό, ο οποίος δέχεται τακτικά φορτηγά πλοία με φρούτα, λαχανικά και άλλα φρέσκα προϊόντα, το Orion δεν διαθέτει δυνατότητα ψύξης και καθυστερημένης φόρτωσης . Αυτό απαιτεί ολόκληρο το μενού να αποτελείται από τρόφιμα μακράς διαρκείας, σχεδιασμένα να παραμένουν σταθερά σε θερμοκρασία δωματίου και να αντέχουν τους κραδασμούς της εκτόξευσης και τις συνθήκες του διαστήματος.
Η NASA το συνοψίζει ξεκάθαρα: χωρίς ανεφοδιασμό, όλα τα γεύματα πρέπει να επιλέγονται με εξαιρετική προσοχή για να διασφαλίζεται η ασφάλεια των τροφίμων, η ανθεκτικότητα και η ευκολία κατανάλωσης. Δεν υπάρχει περιθώριο λάθους. Οποιαδήποτε προβλήματα με τα τρόφιμα κατά τη διάρκεια της πτήσης θα δημιουργούσαν έναν υλικοτεχνικό και ιατρικό πονοκέφαλο που θα ήταν δύσκολο να διαχειριστεί κανείς σε τέτοια απόσταση.
Αυτή η προσέγγιση μετατρέπει το κελάρι Artemis II σε ένα είδος εργαστηρίου σε τροχιά , όπου κάθε μερίδα θα χρησιμεύσει επίσης ως πείραμα για μελλοντικές μεγαλύτερες αποστολές, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που επιδιώκουν να εγκατασταθούν στη Σελήνη ή να ξεκινήσουν ένα ταξίδι στον Άρη.
Πώς είναι η «κουζίνα» του διαστημοπλοίου Orion;
Όποιος περιμένει μια παραδοσιακή κουζίνα στο πλοίο θα απογοητευτεί: Το Orion δεν διαθέτει εστίες, φούρνους ή φούρνους μικροκυμάτων , πόσο μάλλον επαγωγική εστία όπως αυτές στο σπίτι. Ο «χώρος της κουζίνας» είναι στην πραγματικότητα ένα συμπαγές σύνολο εξοπλισμού σχεδιασμένο να λειτουργεί με ασφάλεια σε μικροβαρύτητα.
Η καρδιά αυτού του συστήματος είναι ένας διανομέας πόσιμου νερού που επιτρέπει την ενυδάτωση λυοφιλιωμένων τροφίμων και ποτών σε σκόνη. Δίπλα του βρίσκεται ένας θερμαντήρας τροφίμων σε μέγεθος χαρτοφύλακα , όπου οι σακούλες τροφίμων είναι προσαρτημένες σε μια πλάκα θέρμανσης για να αυξήσουν τη θερμοκρασία τους πριν από την κατανάλωση.
Μεγάλο μέρος του μενού ταξιδεύει αφυδατωμένο για να μειωθεί το βάρος και ο όγκος. Σε αυτές τις περιπτώσεις, απλώς προσθέστε την ακριβή ποσότητα νερού —ζεστό ή κρύο, ανάλογα με τη συνταγή— και περιμένετε να ανακτήσει το περιεχόμενο την κατάλληλη υφή του. Άλλα προϊόντα είναι έτοιμα για κατανάλωση απευθείας από τη συσκευασία , χωρίς προηγούμενη προετοιμασία, κάτι που είναι ιδιαίτερα χρήσιμο κατά τις πιο κρίσιμες φάσεις της πτήσης.
Κατά την εκτόξευση και την επανείσοδο, όταν η χρήση του συστήματος νερού είναι περιορισμένη για λόγους ασφαλείας, επιτρέπονται μόνο τρόφιμα που μπορούν να καταναλωθούν ως έχουν . Μόλις το διαστημόπλοιο βρίσκεται σε σταθερή πτήση, το πλήρωμα έχει μεγαλύτερο περιθώριο και μπορεί να ενυδατώσει, να ζεστάνει ή να συνδυάσει διαφορετικά πιάτα εντός των ορίων του διαθέσιμου χώρου.
Αυτός ο τρόπος «μαγειρέματος» μπορεί να μην φαίνεται ιδιαίτερα εντυπωσιακός, αλλά ανταποκρίνεται σε λόγους ασφάλειας και αποτελεσματικότητας : μείωση του χρόνου χειρισμού τροφίμων, εξοικονόμηση ενέργειας και αποφυγή καπνού, φλόγας ή υπολειμμάτων που θα μπορούσαν να προκαλέσουν προβλήματα στο σκάφος.
Τεχνολογίες για τη διατήρηση τροφίμων στο διάστημα
Για να διασφαλίσει ότι τα τρόφιμα φτάνουν σε άριστη κατάσταση μέχρι το τέλος της αποστολής, η NASA χρησιμοποιεί διάφορες τεχνικές συντήρησης που έχουν βελτιωθεί με την πάροδο των ετών σε διαστημικές πτήσεις και εξειδικευμένα εργαστήρια. Όλες έχουν τον ίδιο στόχο: να εγγυηθούν τη μικροβιολογική ασφάλεια χωρίς να υποβαθμιστεί υπερβολικά η γεύση ή η θρεπτική αξία.
Μερικά από τα γεύματα παρασκευάζονται με συνταγές σταθεροποιημένες με θερμότητα . Αυτό σημαίνει ότι υποβάλλονται σε επεξεργασία με ελεγχόμενη θερμότητα για την καταστροφή μικροοργανισμών και ενζύμων που θα μπορούσαν να αλλοιώσουν το τρόφιμο, επιτρέποντάς του να παραμένει σταθερό στο ράφι για μεγάλα χρονικά διαστήματα χωρίς ψύξη.
Μια άλλη σημαντική κατηγορία είναι τα ακτινοβολημένα τρόφιμα , τα οποία έχουν αποστειρωθεί με τη χρήση συγκεκριμένων δόσεων ακτινοβολίας. Σύμφωνα με τον FDA των ΗΠΑ, αυτή η διαδικασία δεν καθιστά τα τρόφιμα ραδιενεργά ούτε μεταβάλλει σημαντικά την υφή, το χρώμα ή τη θρεπτική τους σύνθεση . Στο πλαίσιο ενός διαστημοπλοίου όπως το Orion, όπου δεν υπάρχει τρόπος να απορριφθούν και να αντικατασταθούν με κάτι άλλο, αυτή η πρόσθετη ασφάλεια είναι ιδιαίτερα πολύτιμη.
Τέλος, οι ενυδατώσιμες μερίδες παρασκευάζονται αφαιρώντας σχεδόν όλο το νερό, γεγονός που μειώνει σημαντικά το βάρος τους και αποτρέπει την ανάπτυξη βακτηρίων. Μόλις φτάσουν στο διάστημα, η απλή έγχυση της κατάλληλης ποσότητας νερού από τον διανομέα του διαστημικού σκάφους τους επιτρέπει να ανακτήσουν τον αρχικό τους όγκο και σύσταση.
Αυτά τα συστήματα συμπληρώνονται από προσεκτικά σχεδιασμένες συσκευασίες, σφραγισμένες σε κενό αέρος και σε μεμονωμένες μερίδες ή ομαδοποιημένες ανά ημέρα, έτσι ώστε η τροφή κάθε αστροναύτη για αρκετές ημέρες να μπορεί να αποθηκεύεται σε ένα μόνο δοχείο , διευκολύνοντας έτσι την εσωτερική εφοδιαστική αλυσίδα της κάψουλας.
Μενού Artemis II: 189 προϊόντα για να σας κρατήσουν απασχολημένους
Μακριά από το στερεότυπο των «άγευστων ζυμαρικών», η επιλογή για το Artemis II είναι αρκετά εκτεταμένη. Η NASA έχει ετοιμάσει 189 διαφορετικά είδη , όπως κυρίως πιάτα, συνοδευτικά, ποτά, σνακ και επιδόρπια, για να αποφύγει τη μονοτονία και να ικανοποιήσει την όρεξη του πληρώματος καθ' όλη τη διάρκεια της αποστολής.
Στην ενότητα των αλμυρών, η λίστα περιλαμβάνει γκρανόλα με μύρτιλλα, ομελέτα, λουκάνικα, κις λαχανικών, στήθος κοτόπουλου, μακαρόνια με τυρί και μπρόκολο ογκρατέν , μεταξύ πολλών άλλων πιάτων. Περιλαμβάνονται επίσης κους κους με καρύδια, διάφορα λαχανικά όπως κουνουπίδι, κολοκύθα και φασολάκια , καθώς και έτοιμες σαλάτες, όπως σαλάτα μάνγκο.
Η ποικιλία από γλυκές λιχουδιές είναι εξίσου εντυπωσιακή: σοκολάτες, μπισκότα, κέικ, πουτίγκες, φρουτοσαλάτες και καραμελωμένοι ξηροί καρποί αποτελούν όλα μέρος μιας σειράς που έχει σχεδιαστεί για να προσφέρει μικρές στιγμές ανταμοιβής καθ' όλη τη διάρκεια της ημέρας. Δεν πρόκειται μόνο για την ικανοποίηση των λιγούρων, αλλά και για τη ρύθμιση της διάθεσης σε ένα απαιτητικό και απομονωτικό περιβάλλον.
Όσο για το ψωμί, το κλασικό καρβέλι ή το ψωμί σε φέτες αποκλείεται. Σε ένα περιβάλλον μηδενικής βαρύτητας, τα ψίχουλα αποτελούν πιθανό κίνδυνο για τον εξοπλισμό και τους ίδιους τους αστροναύτες, καθώς μπορούν να επιπλέουν, να εισέλθουν σε φίλτρα ή να εισπνευστούν . Επομένως, οι τορτίγιες και οι πίτες από σιτάρι , οι οποίες θρυμματίζονται πολύ λιγότερο και μπορούν να χρησιμεύσουν ως βάση για μια ποικιλία πιάτων, βρίσκονται στο επίκεντρο.
Η ίδια η NASA τονίζει ότι τα επιλεγμένα τρόφιμα είναι μη αλλοιώσιμα, ώστε να διατηρείται η ποιότητά τους καθ' όλη τη διάρκεια του ταξιδιού και να ελαχιστοποιείται η δημιουργία χαλαρών σωματιδίων. Ο τύπος συσκευασίας, τα μεγέθη των μερίδων και η παρουσία ασφαλών κλεισιμάτων έχουν αξιολογηθεί προσεκτικά για την αποφυγή τυχόν απρόβλεπτων προβλημάτων.
Ποτά, σάλτσες και αλείμματα: οι μικρές λεπτομέρειες που κάνουν όλη τη διαφορά
Το μενού ποτών υπόκειται σε περιορισμούς βάρους και όγκου, αλλά η επιλογή εξακολουθεί να είναι αρκετά ποικίλη. Το πλήρωμα θα έχει πρόσβαση σε περισσότερα από δέκα είδη ποτών , όπως καφέ, πράσινο τσάι, λεμονάδα, ζεστή σοκολάτα, μηλίτη, smoothies φρούτων όπως μάνγκο-ροδάκινο ή ανανά, και ποτά πρωινού σε γεύσεις σοκολάτας, βανίλιας ή φράουλας.
Ωστόσο, υπάρχει ένας σημαντικός περιορισμός: κάθε αστροναύτης μπορεί να επιλέξει μόνο δύο αρωματισμένα ποτά την ημέρα , έναν τρόπο ελέγχου τόσο της πρόσληψης επιπλέον υγρών όσο και του συνολικού βάρους που μεταφέρεται στο πλοίο. Τα αλκοολούχα ποτά δεν περιλαμβάνονται σε καμία περίπτωση, κάτι που αποκλείεται εντελώς για αυτό το είδος αποστολής.
Η NASA έχει δώσει ιδιαίτερη προσοχή στις σάλτσες, τα αλείμματα και τα καρυκεύματα , τα οποία προσθέτουν επιπλέον γεύση στα βασικά πιάτα. Οι προμήθειες του κελαριού Artemis II περιλαμβάνουν πέντε είδη καυτερής σάλτσας, μέλι, σιρόπι σφενδάμου, βούτυρο φιστικιού και αμυγδάλου, πικάντικη μουστάρδα, άλειμμα σοκολάτας, κανέλα και μαρμελάδα φράουλα , μεταξύ άλλων.
Μπορεί να φαίνεται σαν πολυτέλεια, αλλά έχει απόλυτο νόημα στη μικροβαρύτητα: καθώς τα σωματικά υγρά αναδιανέμονται προς το κεφάλι, πολλοί αστροναύτες βιώνουν ένα είδος ρινικής συμφόρησης , η οποία μειώνει την ικανότητά τους να αντιλαμβάνονται τις γεύσεις, ειδικά τις γλυκές και τις αλμυρές. Οι έντονες και πικάντικες γεύσεις βοηθούν στην αντιστάθμιση αυτής της απώλειας ευαισθησίας.
Με αυτόν τον τρόπο, οι σάλτσες και τα μπαχαρικά γίνονται ένα ακόμη εργαλείο για να διασφαλιστεί ότι οι αστροναύτες τρώνε αρκετά και το κάνουν αυτό με κάποια ικανοποίηση, κάτι που είναι βασικό όταν το σώμα υπόκειται σε υψηλό φόρτο εργασίας και σε ασυνήθιστο περιβάλλον.
Διατροφή του χώρου: ενέργεια, μύες, οστά και κεφάλι
Ο σχεδιασμός του μενού του Artemis II ξεπερνά την απλή ικανοποίηση επιθυμιών ή προσωπικών προτιμήσεων. Πίσω από αυτό βρίσκεται μια ομάδα ειδικών στη διαστημική διατροφή , οι οποίοι έχουν υπολογίσει προσεκτικά τις θερμιδικές και ενυδατικές ανάγκες κάθε μέλους του πληρώματος, λαμβάνοντας υπόψη παράγοντες όπως η σωματική μάζα, το επίπεδο σωματικής δραστηριότητας και οι περιβαλλοντικές συνθήκες μέσα στο διαστημόπλοιο.
Κάθε αστροναύτης έχει συμμετάσχει σε γευσιγνωσίες και προκαταρκτικές δοκιμές στη Γη, αξιολογώντας διαφορετικά πιάτα από το τυπικό μενού . Στόχος είναι να βρεθεί μια ισορροπία μεταξύ των ατομικών προτιμήσεων και των ελάχιστων διατροφικών απαιτήσεων που έχει ορίσει η ιατρική ομάδα. Κάποιοι το εξηγούν με χιούμορ: οι υπεύθυνοι τους υπενθυμίζουν ότι δεν μπορούν να βασίσουν ολόκληρο το μενού τους σε μακαρόνια με τυρί, όσο δελεαστικό κι αν είναι αυτό.
Ένα από τα βασικά σημεία είναι η διατήρηση της μυϊκής μάζας και της οστικής πυκνότητας σε ένα περιβάλλον όπου το σώμα τείνει να τις χάνει λόγω της έλλειψης βαρύτητας. Για να επιτευχθεί αυτό, η έμφαση δίνεται σε πηγές πρωτεΐνης υψηλής ποιότητας, σε συνδυασμό με υδατάνθρακες και υγιή λίπη, καθώς και σε απαραίτητες βιταμίνες και μέταλλα.
Μεταξύ των αξιοσημείωτων νέων προσθηκών είναι ο αμάρανθος , ένα ψευδοδημητριακό χωρίς γλουτένη, πολύ πλούσιο σε πρωτεΐνες και με ένα ενδιαφέρον διατροφικό προφίλ για διαστημικά ταξίδια, μαζί με άλλες πρωτοβουλίες όπως η νέα ποικιλία σεληνιακού ρυζιού . Η συμπερίληψή του αντανακλά το ενδιαφέρον για τη διαφοροποίηση των πηγών θρεπτικών συστατικών και την ύπαρξη συστατικών που βοηθούν στη διατήρηση της σωματικής και γνωστικής απόδοσης καθ' όλη τη διάρκεια του ταξιδιού.
Πέρα από τη σωματική διάσταση, η NASA τονίζει ότι το φαγητό έχει σχεδιαστεί για να υποστηρίζει την ψυχική απόδοση και την ψυχολογική ευεξία του πληρώματος . Το να τρώνε καλά -και να τρώνε κάτι που πραγματικά απολαμβάνουν- γίνεται μια στιγμή παύσης και μια αίσθηση κανονικότητας μέσα σε μια αποστολή που υπόκειται σε σφιχτά χρονοδιαγράμματα, συνεχείς εργασίες και επιχειρησιακή πίεση.
Φαγητό σε τροχιά: ρουτίνα, εφοδιαστική και μέλλον
Σε καθημερινή βάση στο Artemis II, τα γεύματα είναι δομημένα παρόμοια με αυτά που γνωρίζουμε στη Γη: πρωινό, μεσημεριανό και βραδινό, με την επιλογή μικρών σνακ μεταξύ των γευμάτων. Ωστόσο, οι επιχειρησιακές πραγματικότητες επιβάλλουν σημαντικές αποχρώσεις, ειδικά τις πρώτες ώρες της αποστολής.
Η πρώτη ημέρα της πτήσης είναι ιδιαίτερα έντονη, με ώρες προετοιμασιών πριν από την εκτόξευση και πολυάριθμες εργασίες σε τροχιά . Οι ίδιοι οι αστροναύτες αναγνωρίζουν ότι μπορεί να μην έχουν χρόνο να ζεστάνουν όλα τα προγραμματισμένα γεύματα και ότι πολλά από αυτά τα αρχικά γεύματα θα αποτελούνται από έτοιμα προς κατανάλωση τρόφιμα που μπορούν να καταναλωθούν γρήγορα μεταξύ των αποστολών.
Για την επιτάχυνση της διανομής και την αποφυγή σύγχυσης σε έναν τόσο περιορισμένο χώρο, η τροφή κάθε αστροναύτη για μια περίοδο δύο ή τριών ημερών συσκευάζεται σε ένα μόνο δοχείο με σαφή ετικέτα . Αυτό επιτρέπει κάποια ευελιξία στην εναλλαγή πιάτων εντός αυτού του χρονικού πλαισίου, αλλά πάντα εντός των ορίων του διατροφικού σχεδιασμού.
Η διατήρηση της συνήθειας να κάθεται κανείς —ή μάλλον, να επικεντρώνεται— στο να τρώει μαζί έχει επίσης μια σαφή κοινωνική λειτουργία. Πολλά μέλη του πληρώματος περιγράφουν αυτές τις στιγμές ως στιγμές αποσύνδεσης και συντροφικότητας , σχεδόν σαν μια μικρή εκδρομή κάμπινγκ στο διάστημα, όπου συνομιλούν, μοιράζονται εντυπώσεις της ημέρας και υποστηρίζουν ο ένας τον άλλον.
Από την οπτική γωνία της εξερεύνησης του διαστήματος, κάθε δίσκος, κάθε σάλτσα και κάθε ποτό στο Artemis II αναλύεται ως πολύτιμα δεδομένα για τις επόμενες φάσεις του προγράμματος . Ό,τι λειτουργεί καλά θα ενσωματωθεί στα μενού μελλοντικών αποστολών μεγάλης διάρκειας, ενώ ό,τι δεν ταιριάζει θα εξεταστεί και θα προσαρμοστεί για επόμενες πτήσεις.
Όλη αυτή η ανάπτυξη σχεδιασμού, τεχνολογίας και συντονισμού γύρω από την τροφή του Artemis II καταδεικνύει ότι, στην εξερεύνηση του διαστήματος, η σωστή σίτιση του πληρώματος είναι εξίσου στρατηγική με οποιοδήποτε σύστημα πρόωσης ή επικοινωνίας . Τα διδάγματα που αντλήθηκαν από αυτήν την αποστολή θα καθορίσουν σε μεγάλο βαθμό τον τρόπο που θα τρώνε, επιτρέποντας στη NASA και σε άλλους οργανισμούς, συμπεριλαμβανομένων εκείνων στην Ευρώπη, να προετοιμάσουν μεγαλύτερα και πιο φιλόδοξα ταξίδια στη Σελήνη και, αργότερα, στον Άρη.
