Η συμβίωση με έναν σκύλο κατά την εφηβεία δεν προσφέρει μόνο συντροφιά και χρόνο παιχνιδιού: υπάρχουν ολοένα και περισσότερες ενδείξεις ότι μεταφράζεται επίσης σε μετρήσιμα οφέλη για την ψυχική υγεία και την κοινωνική ζωή των νέων . Μια σειρά πρόσφατων μελετών, με επικεφαλής το Πανεπιστήμιο Azabu (Ιαπωνία), επικεντρώθηκε σε ένα βασικό στοιχείο που μέχρι τώρα είχε παραβλεφθεί σε μεγάλο βαθμό: το μικροβίωμα.
Αυτές οι μελέτες δείχνουν ότι οι έφηβοι που μεγαλώνουν με έναν σκύλο στο σπίτι βιώνουν λιγότερα κοινωνικά προβλήματα, μεγαλύτερο αίσθημα υποστήριξης και ανώτερη ψυχολογική ευεξία σε σύγκριση με εκείνους που δεν ζουν με κατοικίδια. Το νέο εύρημα είναι ότι πολλά από αυτά τα θετικά αποτελέσματα φαίνεται να σχετίζονται με αλλαγές στους μικροοργανισμούς που κατοικούν στο σώμα τους , ειδικά στο στόμα και το έντερο, ανοίγοντας έναν νέο δρόμο για την κατανόηση του πώς τα ζώα συντροφιάς επηρεάζουν την ψυχική υγεία.
Μια ευαίσθητη περίοδος: εφηβεία, συναισθήματα και συμβίωση με σκύλους
Η εφηβεία είναι ένα στάδιο που χαρακτηρίζεται από ορμονικές, εγκεφαλικές και κοινωνικές αλλαγές που επηρεάζουν σημαντικά τη διάθεση, την παρορμητικότητα και τον τρόπο που σχετιζόμαστε με τους άλλους. Σε αυτό το εξαιρετικά ασταθές πλαίσιο, η κατοχή ενός σκύλου στο σπίτι μπορεί να γίνει μια πρόσθετη πηγή υποστήριξης που, σύμφωνα με τα διαθέσιμα δεδομένα, αντικατοπτρίζεται σε λιγότερο άγχος, λιγότερη μοναξιά και καλύτερη κοινωνική προσαρμογή.
Η ομάδα του Πανεπιστημίου Azabu, με επικεφαλής τον ερευνητή Takefumi Kikusui , ξεκίνησε από μια προηγούμενη παρατήρηση: οι έφηβοι που ζούσαν με σκύλους ανέφεραν μεγαλύτερη ψυχική ευεξία και καλύτερη αντίληψη της συντροφικότητας από τους συνομηλίκους τους χωρίς κατοικίδια. Ταυτόχρονα, άλλες μελέτες είχαν διαπιστώσει ότι τα άτομα με σκύλους έχουν διαφορετική εντερική μικροχλωρίδα και μεγαλύτερη μικροβιακή ποικιλομορφία , ειδικά στο έντερο.
Από εκεί προέκυψε το βασικό ερώτημα: εάν η εντερική και στοματική μικροχλωρίδα επηρεάζει τη συμπεριφορά μέσω του άξονα εντέρου-εγκεφάλου , θα μπορούσε η συμβίωση με έναν σκύλο να τροποποιήσει αυτές τις μικροβιακές κοινότητες και, ως εκ τούτου, να προωθήσει την ψυχική υγεία των νέων;
Για να απαντήσουν σε αυτό το ερώτημα, οι επιστήμονες σχεδίασαν μια μελέτη με 345 εφήβους ηλικίας 13 ετών , μια ηλικία στην οποία συχνά εμφανίζονται ή εντείνονται πολλές συναισθηματικές και κοινωνικές δυσκολίες. Σχηματίστηκαν δύο σαφώς διαφοροποιημένες ομάδες: νέοι που είχαν ζήσει με τουλάχιστον ένα σκύλο από την παιδική τους ηλικία και έφηβοι που δεν είχαν ποτέ σκύλο στο σπίτι.
Οι συμμετέχοντες συμπλήρωσαν διεθνώς επικυρωμένα ερωτηματολόγια ψυχικής υγείας και συμπεριφοράς , τα οποία μετρούν τα κοινωνικά προβλήματα, τα συναισθηματικά συμπτώματα, την αντιληπτή υποστήριξη και άλλες διαστάσεις που σχετίζονται με την ψυχολογική ευεξία. Ταυτόχρονα, συλλέχθηκαν δείγματα μικροβιώματος, με επίκεντρο κυρίως το στοματικό μικροβίωμα , για να αναλυθεί λεπτομερώς η κοινότητα των βακτηρίων που υπάρχουν στην στοματική κοιλότητα.
Σκύλοι και μικροβίωμα: τι αλλάζει στο σώμα των εφήβων
Οι εργαστηριακές αναλύσεις έδειξαν ότι, όσον αφορά τη συνολική ποσότητα και ποικιλομορφία των βακτηρίων στο στόμα, οι δύο ομάδες εφήβων ήταν αρκετά παρόμοιες. Ωστόσο, όταν η σύνθεση εξετάστηκε λεπτομερέστερα, προέκυψαν σαφείς διαφορές: η συμβίωση με έναν σκύλο συσχετίστηκε με διακυμάνσεις στην αφθονία ορισμένων συγκεκριμένων βακτηρίων του στόματος.
Μεταξύ των πιο εντυπωσιακών ευρημάτων ήταν η μεγαλύτερη παρουσία βακτηρίων του γένους Porphyromonas στο στοματικό μικροβίωμα των νεαρών ιδιοκτητών σκύλων. Αν και η συνολική ποικιλομορφία δεν άλλαξε δραστικά, αυτή η μεταβολή στην αναλογία των ειδών έθεσε νέες υποθέσεις σχετικά με τον ρόλο που θα μπορούσαν να διαδραματίσουν αυτοί οι μικροοργανισμοί στη ρύθμιση της κοινωνικής συμπεριφοράς και της συναισθηματικής ισορροπίας.
Η έρευνα έλαβε επίσης υπόψη προηγούμενες μελέτες που έδειχναν ότι τα άτομα με σκύλους τείνουν να έχουν πιο ποικιλόμορφο εντερικό μικροβίωμα . Είναι γνωστό ότι το έντερο και ο εγκέφαλος επικοινωνούν αμφίδρομα μέσω του λεγόμενου άξονα εντέρου-εγκεφάλου, στον οποίο το μικροβίωμα συμμετέχει παράγοντας μεταβολίτες, νευροδιαβιβαστές και φλεγμονώδη σήματα . Αυτό το θεωρητικό πλαίσιο υποστηρίζει την ιδέα ότι οι μικροβιακές αλλαγές που σχετίζονται με τη συμβίωση με έναν σκύλο θα μπορούσαν με κάποιο τρόπο να επηρεάσουν τη συμπεριφορά και τη διάθεση.
Σε ψυχολογικό επίπεδο, τα ερωτηματολόγια έδειξαν ότι οι έφηβοι με σκύλους σημείωσαν καλύτερες βαθμολογίες στη συνολική ψυχική τους ευεξία και είχαν λιγότερα κοινωνικά προβλήματα, πράγμα που σημαίνει ότι είχαν λιγότερες δυσκολίες να σχετιστούν με τους συνομηλίκους τους ή να νιώσουν ότι συμπεριλαμβάνονται. Επιπλέον, ανέφεραν ένα ισχυρότερο αίσθημα συντροφικότητας και υποστήριξης, κάτι που είναι λογικό δεδομένου ότι ο σκύλος λειτουργεί ως ένα επιπλέον πρόσωπο σύνδεσης στην καθημερινότητά τους.
Αυτά τα αποτελέσματα υποδηλώνουν ότι η σχέση μεταξύ νέων ανθρώπων και σκύλων εκτείνεται πέρα από το συναισθηματικό πεδίο. Σύμφωνα με την ομάδα του Kikusui, η συνεχιζόμενη συμβίωση θα μπορούσε να τροποποιεί το μικροβιακό οικοσύστημα του σώματος και αυτή η τροποποίηση θα μπορούσε να συνδεθεί με βελτιώσεις στην κοινωνική συμπεριφορά και σε ορισμένους δείκτες ψυχικής υγείας.
Από τον έφηβο στο ποντίκι: έλεγχος της επίδρασης του μικροβιώματος στο εργαστήριο
Για να προχωρήσουν ένα βήμα παραπέρα και να ελέγξουν εάν αυτά τα βακτήρια που σχετίζονται με τη συμβίωση με έναν σκύλο θα μπορούσαν να επηρεάσουν άμεσα τη συμπεριφορά, οι ερευνητές διεξήγαγαν ένα πείραμα με εργαστηριακά ποντίκια . Η ιδέα ήταν απλή, αλλά ισχυρή: να μεταφερθεί η στοματική μικροχλωρίδα από τους εφήβους στα ζώα και να παρατηρηθεί εάν άλλαξε η συμπεριφορά τους.
Συγκεκριμένα, πραγματοποιήθηκαν μεταμοσχεύσεις μικροχλωρίδας σε ποντίκια από νεαρά άτομα με σκύλους και από εφήβους χωρίς σκύλους. Η συμπεριφορά των ζώων αξιολογήθηκε στη συνέχεια χρησιμοποιώντας τυποποιημένα τεστ που μετρούν την κοινωνικότητά τους και την τάση τους να βοηθούν ή να προσεγγίζουν άλλα άτομα , κάτι που στην ηθολογία είναι γνωστό ως φιλοκοινωνική συμπεριφορά.
Τα ποντίκια που έλαβαν εντερικό μικροβίωμα από έφηβους ιδιοκτήτες σκύλων αφιέρωσαν περισσότερο χρόνο εξερευνώντας και μυρίζοντας τους συντρόφους τους στο κλουβί. Έδειξαν επίσης μια πιο κοινωνική στάση απέναντι σε έναν παγιδευμένο σύντροφο στο κλουβί , μια δοκιμασία που χρησιμοποιείται ευρέως για την αξιολόγηση της ενσυναίσθησης ή της προθυμίας για αλληλεπίδραση σε αυτό το είδος. Αντίθετα, τα ποντίκια που αποικίστηκαν με εντερικό μικροβίωμα από νεαρά άτομα χωρίς σκύλους ήταν, κατά μέσο όρο, κάπως λιγότερο κοινωνικά στις ίδιες δοκιμές.
Αυτά τα αποτελέσματα υποδηλώνουν ότι ορισμένα βακτήρια που υπάρχουν στο στόμα εφήβων με σκύλους μπορεί να προάγουν περισσότερες κοινωνικές συμπεριφορές όταν μεταφέρονται σε άλλον οργανισμό. Ή, με απλά λόγια, το μικροβίωμα που σχετίζεται με τη συμβίωση με έναν σκύλο φαίνεται να έχει την ικανότητα να τροποποιεί τη συμπεριφορά, τουλάχιστον στο πειραματικό μοντέλο ποντικού.
Για τον Kikusui και την ομάδα του, ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ευρήματα είναι η αναγνώριση βακτηρίων που συνδέονται με την κοινωνική συμπεριφορά και την ενσυναίσθηση στο μικροβίωμα νέων ανθρώπων που ζουν με σκύλους. Η υπόθεση είναι ότι η καθημερινή αλληλεπίδραση με το ζώο όχι μόνο δημιουργεί συναισθηματική ασφάλεια και θετικές ρουτίνες κατά τη βόλτα του σκύλου , αλλά θα μπορούσε επίσης να αναδιοργανώσει τη συμβιωτική μικροβιακή κοινότητα με τρόπο που ωφελεί την ψυχική υγεία.
Επιπτώσεις για την ψυχική υγεία των νέων και το μέλλον της έρευνας
Οι συγγραφείς τονίζουν ότι η συμβίωση με έναν σκύλο θα πρέπει να γίνεται κατανοητή ως ένας μόνο παράγοντας μεταξύ ενός ευρέος φάσματος στοιχείων που επηρεάζουν την ψυχική υγεία των εφήβων: οικογενειακό πλαίσιο, σχολικό περιβάλλον, οικονομική κατάσταση, γενετική, εμπειρίες ζωής κ.ο.κ. Παρόλα αυτά, η μελέτη παρέχει ένα ισχυρό επιχείρημα για να θεωρηθεί η παρουσία κατοικίδιων ζώων, και ιδιαίτερα σκύλων, ως πιθανός προστατευτικός παράγοντας έναντι ορισμένων κοινωνικών και συναισθηματικών προβλημάτων.
Από ευρωπαϊκή και ισπανική οπτική γωνία, αυτά τα αποτελέσματα ευθυγραμμίζονται με μια κατάσταση στην οποία τα ποσοστά ψυχολογικής δυσφορίας μεταξύ των εφήβων έχουν προκαλέσει σημαντική ανησυχία τα τελευταία χρόνια. Παρόλο που η τρέχουσα έρευνα διεξήχθη στην Ιαπωνία, οι μηχανισμοί που εμπλέκονται - μικροβίωμα, άξονας εντέρου-εγκεφάλου, προσκόλληση στο ζώο - είναι κοινοί στο ανθρώπινο είδος γενικά, επομένως είναι λογικό να αναμένεται ότι παρόμοια μοτίβα μπορεί να παρατηρηθούν σε νέους σε άλλες χώρες , συμπεριλαμβανομένης της Ευρώπης.
Ωστόσο, η ίδια η ιαπωνική ομάδα αναγνωρίζει τους περιορισμούς της εργασίας : το δείγμα αποτελείται μόνο από εφήβους από τη χώρα τους, το μέγεθος της ομάδας, αν και σημαντικό, δεν είναι τεράστιο και, επιπλέον, πρόκειται για παρατηρητικές και πειραματικές μελέτες που δεν επιτρέπουν ακόμη την οριστική διαπίστωση όλων των σχέσεων αιτίας-αποτελέσματος.
Για αυτόν τον λόγο, οι ερευνητές ενθαρρύνουν περαιτέρω μελέτες σε άλλες περιοχές και με μεγαλύτερα δείγματα , συμπεριλαμβανομένων νεαρών Ευρωπαίων και Ισπανών, για να προσδιορίσουν εάν οι ίδιες αλλαγές στο μικροβίωμα και τη συμπεριφορά παρατηρούνται σε διαφορετικά πολιτισμικά πλαίσια. Θεωρούν επίσης ενδιαφέρον να συγκρίνουν διαφορετικά είδη κατοικίδιων ζώων - όπως γάτες ή άλλα ζώα - για να αξιολογήσουν εάν οι παρατηρούμενες επιδράσεις είναι ειδικές για τους σκύλους ή κοινές με άλλα είδη.
Εν τω μεταξύ, η ομάδα του Kikusui έχει ήδη ξεκινήσει να διερευνά τη σχέση μεταξύ του μικροβιώματος και της ευεξίας σε ηλικιωμένους , γεγονός που υποδηλώνει ότι η επίδραση των σκύλων στην ψυχική υγεία θα μπορούσε να εκτείνεται πέρα από την εφηβεία και να περιλαμβάνει διαφορετικά στάδια της ζωής, από την παιδική ηλικία έως τα γηρατειά.
Όλα αυτά ενισχύουν την ιδέα ότι η μακρά συνύπαρξη μεταξύ ανθρώπων και σκύλων, η οποία χρονολογείται δεκάδες χιλιάδες χρόνια κοινής ιστορίας , όχι μόνο έχει δημιουργήσει πολύ στενούς συναισθηματικούς δεσμούς, αλλά και ανεπαίσθητες βιολογικές προσαρμογές που επηρεάζουν την μικροχλωρίδα μας και, ενδεχομένως, τον τρόπο που σχετιζόμαστε με τους άλλους.
Τα διαθέσιμα δεδομένα υποδηλώνουν ότι η συμβίωση με έναν σκύλο κατά την εφηβεία μπορεί να κάνει τη διαφορά σε πολλά μέτωπα: λιγότερη κοινωνική απομόνωση, μεγαλύτερο αίσθημα υποστήριξης, συγκεκριμένες αλλαγές στο στοματικό και εντερικό μικροβίωμα και περισσότερες φιλοκοινωνικές συμπεριφορές που παρατηρούνται ακόμη και σε ζωικά μοντέλα. Ενώ μένει να γίνει πολλή έρευνα και οι σκύλοι δεν μπορούν να παρουσιαστούν ως μια ενιαία λύση για προβλήματα ψυχικής υγείας, όλες οι ενδείξεις είναι ότι η παρουσία τους στο σπίτι παρέχει κάτι περισσότερο από απλή συντροφικότητα: επηρεάζει το σώμα και το μυαλό με τρόπους που η επιστήμη μόλις αρχίζει να κατανοεί.
